Ut centraal examen geschiedenis begint vrèdag voâh vmbo'eâhrs, maahndagh zèn duh vwo’eâhrs en havistuh aan duh beurt. Al jaren klinkt eâh kritiek op ut vak: tuh veil geâhrich op ut èndexamen, tuh oveâhrladen, tuh oudeâhrwets. Hoe zien geschiedenisdocentuh dit? Un gesprek met vieâh leâhraren.

Dit artikel is afkomstig uìt Trouw. Elke dag veâhrschènt un selectie van duh bestuh artikelen uìt duh krantuh en tèdschriftuh op NU.nl. Dâh leis jèh hieâh meiâh oveâh

Leâhren scholieâhen bè ut vak geschiedenis wel wat ze zouden moetuh leâhren? Iris van den Brand (27), docent geschiedenis op un havo en vwo in Groninguh, schudt hâh hoâfd. Ze noemt un voâhbeild. Un tèdjuh geleden was ut 'black histôhy month', un maand waâhrin duh geschiedenis vanuìt zwart peâhrspectief centraal staat en die zèn oâhsprong vindt in duh Veâhrenigduh Statuh "Ik kreig van me leiâhrlinguh duh vraag waâhrom wè nies met dit thema doen. En oâk: waâhrom hebbuh we ut allein oveâh slaveâhrnè in duh conteks van duh WIC (West-Indiese Compagnie)? En: wat gebeurduh eâh in Indonesië tussen duh VOC en duh dekolonisatie?"

Van den Brand wil eâh dit mei zeggen: duh geschiedenislessen waâhraan docentuh op duh middelbare schoâl doâh ut examenprogramma vastzittuh staan soms veâh af van kwesties die veil scholieâhen vandaag duh dag belangrèk vinden om hun weâhreld tuh begrèpen. "Duh lesstof die leiâhrlinguh van nu krègen, past bè jongeâhren van twintig, deâhrtig jâh geleden", zegt ze.

Aanlèding voâh ut gesprek met Van den Brand is duh kritiek die al jaren klinkt op ut vak geschiedenis. Bovenal zou ut menu voâh middelbare scholieâhen 'tuh wit' en 'tuh pleurocentries' zèn. Ut zou oâk tuh veil geâhrich zèn op ut èndexamen en eâhrg oveâhrladen zèn: tuh veil stof in tuh wènig tèd.

Naast Van den Brand zèn drie andeâhre eâhrvaren geschiedenisdocentuh aangeschoven. Gès Kôhenblik (27) en Jikkemien Kuypeâhrs (46), bèden docent op ut vmbo. Duh vieâhduh Emiel van deâh Hart (38), is leâhrâh op ut havo en vwo. Duh docentuh weâhrken en wonen veâhrsprèd oveâh Nedeâhrland: van Duh Haag tot Groninguh, van Mill tot Hoâhn. Vandâh dat duh gedachtewisseling online plaatsvindt. Ut vieâhtal is oâk actief in duh veâhreniging voâh geschiedenisdocentuh (VGN). Vanuìt die hoedanighèd hebbuh ze un goed oveâhrzich van ut rèlen en zèlen in hun vak.

Is ut geschiedenisondâhwès echt zo oudeâhrwets?

Van den Brand: "Leiâhrlinguh hôhen ut veâhrhaal van wittuh mannelèke helden."

Kuypeâhrs, instemmend knikkend: "Aletta Jacobs is duh eniguh wèf die voâhbèkomt. Zè is duh excuustruus in ut geschiedenisondâhwès." En dat is niet ut eniguh wat hâh dwarszit, zo veâhrtelt duh vmbo-docent uìt Hoâhn. "Op duh schoâl wâh ik weâhrk, hebbuh we leiâhrlinguh uìt landen als Eâhritrea en Syrië en oâk leiâhrlinguh met un Marokkaanse en Turkse achteâhrgrond." Ze houdt hâh duim en wèsvingâh un pâh centimeteâh uìt elkaâhr: "Ut ondâhdeil gastarbèdeâhrs is nu zo'n klèn stukjuh Duh Tweiduh Weâhreldoâhlog vanuìt ut peâhrspectief van duh Midden-Oâsteâhr? Gein woâhd daâhroveâh "

Kôhenblik, docent op un vmbo in Mill: "Hetzelfduh geldt voâh Suriname en duh Nedeâhrlandse Antillen. Daâhroveâh leâhren kindeâhren vrèwel niks."

Kuypeâhrs: "Gek toch, dat eâh bèna niks wôhdt gedaan met duh achteâhrgronden van veil van onze kindeâhren?"

Van den Brand: "Ut geschiedenisondâhwès is steâhrk geâhrich op gebeurtenissen in Holland. Ut is Hollandse geschiedenis, gein Nedeâhrlandse geschiedenis. Kindeâhren uìt Groninguh, Friesland en Limburg heâhrkennen zich mâh bepeâhrkt. Ze leâhren van alles oveâh duh geschiedenis van duh Randstad."

Van deâh Hart, docent in Duh Haag: "Ik ben ut dâh voâh un deil mei eins. Mâh jèh hebt als docent óók duh vrèhèd om duh koppeling tuh maken met actueluh kwesties. Ik maak in me lessen duh koppeling met Black Lives Matteâh Zekeâh in ut vwo hep ik dâh echt wel duh tèd voâh."

Waâhrom gauien jullie ut lesboek niet gewoân aan duh kant?

Van den Brand: "Daâhrvoâh is ut examen un tuh centraal ondâhdeil. Dâh weâhrken we in duh bovenbouw van havo en vwo naâhrtoe. Jèh vrèhèd om als docent zelf keuzes tuh maken is zeiâh bepeâhrkt. Als ik besluìt om ut oveâh duh histôhiese achteâhrgronden bè duh oâhlog in Oekraïne tuh hebben, dan leveâh ik tèd in voâh ut examenprogramma. Ik doe dat omdat ut belangrèk is, mâh dat kun jèh dus niet tuh vaak doen. Op ut èndexamen wôhd jèh als schoâl immeâhrs afgeâhrekend."

Van deâh Hart: "Met name op duh havo speilt die tèdsdruk. Duh examenstof is eâh veâhrgelèkbâh met die van ut vwo, mâh ze hebbuh un jâh mindeâh Jèh mot in andeâhrhalf jâh tèd ut hele examenprogramma eâhrdoâhhein jagen. En eâh is nog ies, dat is ut taliguh aspect. Leiâhrlinguh op duh havo hebbuh meiâh moeèt om abstractuh begrippen tuh begrèpen. Un begrip als absolutisme kost me gewoân veil tèd om uìt tuh leggen. Dat gaat tuh kostuh van andeâhre dinguh. Ik geif niet un onèndig aantal uren les."

Van den Brand: "Geschiedenis is nu, gechargeiâhrd gezegd, geâhreduceiâhrd tot ut reproduceâhren van zinnen, duh kenmeâhrkenduh aspectuh die op ut èndexamen wôhden getoetst. Ut zèn trucjus, ut is gein histôhies denken."

Van deâh Hart: "Toch wil ik wel opmeâhrken dat duh docent lesgeif, niet ut lesboek. Dat is nâh me idei echt essentieil. Ik kan prima eâhrvoâh kiezen ut boek aan duh kant tuh gauien, allein past dat soms niet."

Kouduh Oâhlog

Op ut vmbo spelen oâk andeâhre kwesties, veâhrtellen duh vmbo-docentuh Kuypeâhrs en Kôhenblik. Zo is geschiedenis in vmbo-basis en -kadeâh gein zelfstandig vak, mâh wôhdt ut ondâh duh noemeâh 'mens en maatschappè' samen met vieâh andeâhre vakken aangeboden.

Kôhenblik: "Op ut vmbo is geschiedenis heil veâhrsnippeâhrd. Duh stof is bovendien zeiâh bepeâhrkt. Duh Eiâhrstuh Weâhreldoâhlog wôhdt behandeld in un tekstblokjuh van vieâh zinnen: Sarajevo, loâpgraven, Veâhrsailles."

Kuypeâhrs: "Ein voâhbeild uìt vmbo-basis en -kadeâh Duh Kouduh Oâhlog: tien regels teks Tien! Wat leâhren kindeâhren dan? Precies niks. Eâh is un gedachtuh dat kindeâhren op ut vmbo niet kunnuh lezen. Dat kunnuh ze wél, allein doen ze eâh langâh oveâh Geif ze dan oâk meiâh lestèd. We hebbuh nu voâh mens en maatschappè twei, drie uur in duh weik."

Kôhenblik: "Ein vak als geschiedenis wâh veâhrhalen centraal staan, vinden kindeâhren vaak heil maui. Dat wôhdt ze nu ontnomen. Met name in krimpregio's zie jèh dat ondâh druk van bezuiniginguh duh aandacht voâh geschiedenis in ut vmbo veâhrdeâh afkalft. Ondâh ut mom: dat hep jèh strakkies toch niet nodig op ut mbo."

Kuypeâhrs: "We sturen deze jonge mensen duh samenleving in met un tekôht aan histôhies besef. Duh inteâhresses van vmbo-leiâhrlinguh wôhden ondâhschat. Alsof hen dit niet inteâhresseiâhrt. Ik ben 22 jâh docent en uìt eâhrvaring weit ik dat ut ze wel boèt. Alsof jèh deze kennis niet nodig hebt als jèh vmbo'eâh bent."

Hoe zou ut wél moetuh met jullie vak?

Kôhenblik: "Op ut vmbo mot geschiedenis gewoân wèâh un zelfstandig vak wôhden."

Kuypeâhr: "Helemaal mei eins."

Van den Brand: "Eâh zou meiâh ruimtuh moetuh zèn voâh maatweâhrk. Duh professionalitèt van docentuh wôhdt doâh politici en belèdsmakeâhrs ondâhschat, helaas. Me schoâl expeâhrimenteiâhrt met ut afnemen van mondelinge toetsen in duh bovenbouw. Jèh kunt dan hôhen of leiâhrlinguh histôhies kunnuh redeneâhren, of ze histôhiese contextuh begrèpen. Geschiedenis is gein één-plus-één-is-twei-vak zoals ut nu lèkt tuh zèn gewôhden in ut examen."

Van deâh Hart: "Duh tien tèdvakken (zie kadeâhr) vind ik op zich niet veâhrkeiâhrd. Ut is goed dat leiâhrlinguh un beild krègen van duh chronologie. Dat wil ik graag behouden."

Van den Brand: "Ik weâhrk op un vrèe schoâl. Dâh is gelukkig ruimtuh voâh ut schrèven van essays. Aan duh hand van ideologieën, beginnend bè duh Franse Revolutie, moetuh leiâhrlinguh hun èguhn utopie beargumenteâhren. In dit soâht opdrachtuh komen duh vaâhrdigheden die leiâhrlinguh moetuh beheiâhrsen tot hun recht."

Wat leâhren leiâhrlinguh èguhnlèk in jullie klas?

Van deâh Hart: "Ik hoâp dat leiâhrlinguh inzien dat ut leven dat zè nu eâhrvaren, voâh mensen in ut veâhrleden radicaal andeâhrs was. Dat ze leâhren dat omstandigheden veâhrandeâhren doâh duh tèd en dat jèh daâhrnâh kunt kèken zondâh tuh oâhdelen. Mensen maaktuh in vroegeâhre tèden andeâhre keuzes, niet omdat ze râh waren, mâh omdat duh omstandigheden andeâhrs waren."

Kuypeâhrs: "Dat leiâhrlinguh snappen wâh ontwikkelinguh vandaan komen. Denk aan duh oâhlog in Oekraïne. Mâh oâk: waâhrom is stemmen belangrèk? Wâh komt onze democratie vandaan?"

Van den Brand: "Juh leiâhrt jèh bè dit vak inleven in un andeâh juist doâh ut histôhiese peâhrspectief. Mâh oâk: hoe leis ik duh krant? En wat zèn betrouwbare bronnen? Hoe stel ik goeduh vragen? Allemaal vaâhrdigheden die jèh oâk buìtuh ut vak geschiedenis kunt inzettuh "

Kôhenblik: "Ik wil me leiâhrlinguh oâk leâhren om goed tuh argumenteâhren en volledig tuh zèn in hun antwoâhden. Als ik un leiâhrling zo veâh kan krègen dat hè op zèn minst goed en doâhdacht oveâh zèn antwoâhd nadenkt, dan ben ik supeâhrblè."

Zo ziet ut vak eâhruìt: tien tèdvakken

  • Lèdend in ut geschiedenisondâhwès op havo en vwo zèn tien tèdvakken. Vanaf duh eiâhrstuh peâhrioduh 'jageâhrs en boeâhren' (prehistôhie) belanden leiâhrlinguh via ondâh meiâh 'monniken en riddeâhrs' (middeleiuwen), 'ontdekkeâhrs en heâhrvôhmeâhrs' (zestienduh en zeventienduh eiuw) en 'duh tèd van weâhreldoâhlâugen' (eiâhrstuh helft vôhiguh eiuw) uìtèndelèk in duh huidiguh tèd.
  • Centraal daâhrbè staan in totaal 49 zinnen, 'kenmeâhrkenduh aspecten' van duh tèdspeâhriodes, die scholieâhen uìt ut hoâfd moetuh kennen bè ut centraal èndexamen.
  • Ein voâhbeild van zo'n kenmeâhrkend aspect, oveâh duh veâhrlichting: 'Rationeil optimisme en veâhrlich denken dat weâhrd toegepast op alle teâhrrènen van duh samenleving: godsdienst, paulitiek, economie en sociale veâhrhoudinguh'.
  • Voâh havistuh en vwo'eâhrs is geschiedenis met zo’n twei uur in duh weik un veâhrplich vak in duh ondâhbouw. In duh bovenbouw is ut in twei van duh vieâh profielen (cultuur en maatschappè, economie en maatschappè) un examenvak.
  • Leiâhrlinguh in vmbo-basis en -kadeâh krègen ondâh duh noemeâh 'mens en maatschappè' (ein combinatie van duh vakken aâhrdrèkskunduh levensbeschouwing, economie en geschiedenis) ondâhdelen van ut vak geschiedenis. Op ut vmbo-t (mavo) wôhdt geschiedenis in duh eiâhrstuh twei jaren als zelfstandig vak aangeboden en is ut in jâh 3 en 4 (duh examenjaren) un keuzevak.
  • Ut examen geschiedenis voâh vmbo'eâhrs rich zich op duh Nedeâhrlandse staatsinrichting vanaf 1848 en duh belangrèkstuh gebeurtenissen in duh Nedeâhrlandse en Pleuropese geschiedenis na 1900.

Veâhrandeâhring van lesstof 'welkom'

  • In ut geschiedenisondâhwès moetuh emancipatiebeweginguh, duh impact van ut westeâhrs impeâhrialisme en dekolonisatie nadrukkelèkeâh un plaats krègen. Dat oppeâhrt un weâhrkgroep van ut nationaal expeâhrtisecentrum leiâhrplanontwikkeling (SLO), un ôhganisatie die ut ministeâhrie van ondâhwès adviseiâhrt oveâh wat leiâhrlinguh moetuh leâhren.
  • In un reactie laat un woâhdvoeâhrdeâh van ut ministeâhrie wetuh ut advies 'tuh veâhrwelkomen'. "Leâhraren kunnuh zich eâh nu al doâh latuh inspireâhren, mâh om eâhrvoâh tuh zôhgen dat iedeâhre leiâhrling duh lesstof krègt aangeboden, is ut nodig om leiâhrdoelen in duh wet op tuh nemen." Un wetsveâhrandeâhring is nog niet concreit. Onlangs maaktuh ministeâh van ondâhwès Dennis Wieâhsma bekend zich eiâhrst tuh richtuh op duh 'basisvaâhrdigheden' zoals taal, rekenen en wiskunduh

'Ondâhwès sluìt niet aan bè duh actualitèt'

  • "Ut was niet duh bedoeling dat leiâhrlinguh op deze manieâh geschiedenis zouden krègen", zegt Hanneke Tuìthof. Zè is als vakdidacticus geschiedenis veâhrbonden aan duh Univeâhrsèitit Utrecht en duh Hâugeschoâl Utrecht. Ze geif nascholing en begelèdt ondâhzoek van docentuh en studentuh
  • "Ut geschiedenisprogramma is in 2001 al bedacht en was destèds nadrukkelèk bedoeld om docentuh un refeâhrentiekadeâh tuh geven. Ut idei was dat docentuh zélf tal van voâhbeilden en veâhrhalen bè duh tuh leâhren peâhriodes zouden bedenken."
  • Dâh is niet veil van teâhrechtgekomen, stelt ze. "Ondâh meiâh doâhdat schoâlboekenmakeâhrs zich nâhgezet en heil gedetailleiâhrd hielden aan duh tèdvakken en hun 49 belangrèkstuh kenmeâhrken. Gaandeweg zèn duh tèdvakken en duh daâhrbè hôhenduh kenmeâhrkenduh aspectuh un doel op zich gewôhden. In ut centraal schriftelèk examen wôhdt eâh heil specifiek nâh gevraagd."
  • Veil docentuh spelen hieâhdoâh noâdgedwongen op safe, meâhrkt Tuìthof. "Leiâh duh kenmeâhrken mâh uìt jèh hoâfd, hoâh ik dan. Docentuh zouden wel andeâhrs willen, bèvoâhbeild omdat duh actualitèt daâhrom vraagt, mâh ze willen oâk niet dat hun leiâhrlinguh un laag cèfeâh halen op ut examen. Ut programma sluìt niet meiâh aan bè duh actualitèt en is un keurslèf gewôhden dat veil docentuh tuh krap zit."